ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ

Μία από τις τραγικότερες σελίδες του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949) αποτελεί η μεταφορά από τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος, πάνω από 20.000 παιδιών στις χώρες του πρώην Ανατολικού Συνασπισμού (το λεγόμενο «παιδοσώσιμο» και, κατά τους πολεμίους του, «παιδομάζωμα»). Στον αντίποδα βρίσκονται οι 53 παιδοπόλεις της βασίλισσας Φρειδερίκης όπου φιλοξενήθηκαν 18.000 παιδιά, ενώ προστασίας έτυχαν πάνω από 50.000 (το λεγόμενο παιδοφύλαγμα»).

Και οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές συγκέντρωσαν και μετακίνησαν παιδιά. Τούτο δεν συνιστά ελληνική επινόηση. Κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο (1936-1939), η Δημοκρατική Κυβέρνηση είχε στείλει παιδιά όχι μόνο στις ευρωπαϊκές χώρες αλλά και στην ΕΣΣΔ και στο Μεξικό. Όσον αφορά τον ελληνικό χώρο, οι μετακινήσεις παιδιών αποτέλεσαν μέρος των στρατιωτικών επιχειρήσεων και των πολιτικών και διπλωματικών χειρισμών. Χρησιμοποιήθηκαν στο ψυχολογικό παιγνίδι του Ψυχρού Πολέμου και έδωσαν αφορμή στις δύο υπερδυνάμεις (ΗΠΑ-ΕΣΣΔ) να αντιπαρατεθούν στα διεθνή fora. Και η κυβέρνηση της Αθήνας και η κυβέρνηση του Βουνού υπόσχονταν καλύτερη διατροφή και κυρίως μόρφωση. Η απήχηση αυτών των κηρυγμάτων ήταν μεγαλύτερη στις μειονοτικές ομάδες. Επιπλέον, για πολλά από τα μεγαλύτερα σε ηλικία παιδιά, η μετακίνηση από το χωριό τους ήταν ένας τρόπος να ξεφύγουν από την κλειστή, αγροτική, πατριαρχική καινωνία.

Παρ' όλα τα αρνητικά, η απόφαση, αυτή καθαυτή, για τη μετακίνηση των ανηλίκων από τα πεδία των πολεμικών συγκρούσεων αποτελεί μια παραδοχή -συνειδητή ή ακούσια- ότι τα παιδιά έπρεπε να μείνουν μακριά από το πολιτικό παίγνιο των με-γάλων. Η ανθρωπιστική πλευρά της απομάκρυνσης των παιδιών από τις εμπόλεμες ζώνες δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποτιμηθεί και παραμένει κυρίαρχη.

Μετά από εξήντα και πλέον χρόνια, το «παιδομάζωμα» αποτελεί ακόμη ένα από τα ανοιχτά θέματα του Εμφυλίου και συνεχίζει να αντιμετωπίζεται ως ταμπού είτε ως όνειδος των ηπημένων. Παρά την πληθώρα των μελετών που αφορούν τον Εμφύλιο, η σχετική βιβλιογραφία παραμένει μικρή και, εκτός ελαχίστων σημαντικών εξαιρέσεων, χαρακτηρίζεται από ιδεολογική προκατάληψη, γεγονός που εξ ορισμού υπονομεύει το κύρος μεταξύ άλλων, οι ιστορικοί αντιμετωπίζουν και μεγάλο ερευνητικό πρόβλημα με τα αρχεία της συγκεκριμένης περιόδου. Με εξαίρεση το τμήμα του αρχείου του ΚΚΕ που βρέθηκε στο ΚΚΕ Εσωτερικού, και είναι προσβάσιμο στην έρευνα, για το υπόλοιπο οι δυσκολίες είναι εξαιρετικά μεγάλες. Αλλά και η πληροφόρηση που αφορά το «παιδοφύλαγμα» είναι ελλιπής. Τα επίσημα αρχεία είτε δεν υπάρχουν είτε αποδεικνύονται αναξιόπιστα, ακόμη και χαλκευμένα όπως στην υπόθεση «Άγιος Στυλιανός» Θεσσαλονίκης. Οι παιδοπόλεις της Φρειδερίκης και οι «κατασκηνώσεις» στις πρώην σοσιαλιστικές δημοκρατίες χρησιμοποιήθηκαν και ως γεγονός αλλά και ως μνήμη.

Οφείλεται μια νηφάλια συζήτηση για ένα εξ' ορισμού αμφιλεγόμενο θέμα που δίχασε την ελληνική καινωνία. Η ιστορική έρευνα οφείλει πρώτιστα σεβασμό στα παιδιά του «παιδομαζώματος» αλλά και του «παιδοφυλάγματος», που βίωσαν περισσότερο από κάθε άλλο τα πάθη της εποχής

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ