Περιοδικό Ιστορία
Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία
Η ιστορία γράφεται από τους νικητές, λέει η γνωστή ρήση...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

16 ΟΙΣΧΕΣΕΙΣ ΕΛΛΑΔΑΣ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ TO ΑΙΓΑΙΟ

To Κυπριακό δέσποζε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις από την ανακίνησή του το 1954 ώς και τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Στο σημείο αυτό, και ενώ το ζήτημα της πολιτικής επίλυσης του Κυπριακού παρέμενε εκκρεμές, στην ατζέντα των ελληνοτουρκικών διαφορών προστέθηκε το Αιγαίο. Πολύ γρήγορα η αντίθεση αυτή επρόκειτο να καταστεί το βασικό πεδίο των ελληνοτουρκικών αντιθέσεων. Αν και αρχικά η διαφορά αφορούσε οικονομικά θέματα στη βάση τους, καθώς η υφαλοκρηπίδα συνιστούσε ζήτημα εκμετάλλευσης πλουτοπαραγωγικών πόρων στον βυθό της θάλασσας, οι διαστάσεις του ζητήματος θα αφορούσαν τελικά την ίδια την κυριαρχία σε τμήματα του Αιγαίου.
Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ επί των νήσων του Αιγαίου αποτέλεσε τμήμα της γενικότερης αντιπαράθεοης που εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 20ού μεταξύ του ελληνικού αλυτρωτισμού και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τα νησιά κατοικούνταν κατά τη συντριπτική πλειοψηφία από Έλληνες. Κατά τον Α Βαλκανικό Πόλεμο η Ελλάδα, αξιοποιώντας την ισχύ του Ναυτικού της, πέτυχε να καταλάβει τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Χαρακτηριστική της στρατηγικής σημασίας που απέδιδε στα νησιά λόγω της εγγύτητάς τους στη μικρασιατική ακτή ήταν η άρνηση της οθωμανικής κυβέρνησης να συναινέσει στην παραχώρησή τους στην Ελλάδα. Αυτό επιτεύχθηκε με απόφαση της πρεσβευτικής συνδιάσκεψης των Μεγάλων Δυνάμεων που είχαν αναλάβει τη διαιτησία επί του θέματος τον Φεβρουάριο του 1914. To ζήτημα για τα νησιά αυτά επρόκειτο να επιλυθεί οριστικά με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, όταν η νέα Τουρκική Δημοκρατία αναγνώρισε σε αυτά την ελληνική κυριαρχία, αν και απρόθυμα, καθώς πρόβαλε ανησυχίες ασφαλείας που κατά την τουρκική επιχειρηματολογία ενισχύονταν από το γεγονός ότι η Ελλάδα μόλις είχε εκστρατεύσει στη Μικρά Ασία χρησιμοποιώντας τα ως εφαλτήριο. Σύμφωνα πάντως με τις προβλέψεις της Συνθήκης της Λωζάνης τα νησιά έπρεπε να παραμείνουν αποστρατιωτικοποιημένα.
Η ελληνική κυριαρχία επί των νησιών του Αιγαίου ολοκληρώθηκε με την παραχώρηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, με τη Συνθήκη των Παρισίωντου 1947, που ρύθμισε τα ζητήματα σχετικά με τη σύναψη ειρήνης με την Ιταλία. Η τελευταία είχε καταλάβει τη Δωδεκάνησο το 1911 -1912 στο πλαίσιο του ιταλοτουρκικού πολέμου και η παραχώρηση της Δωδεκανήσου αποτέλεσε την ανταμοιβή της Ελλάδας για τη συμμετοχή της στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Η παραχώρηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα δεν ήταν αυτονόητη. Στη διάρκεια του πολέμου είχε αποτελέσει αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ της Τουρκίας και της Βρετανίας στην προσπάθεια της τελευταίας να επιτύχει τον τερματισμό της τουρκικής ουδετερότητας. Οι συζητήσεις αυτές είχαν αναδείξει δύο στοιχεία: το ενδιαφέρον της Άγκυρας για τη Δωδεκάνησο αλλά και το γεγονός ότι από την τουρκική οπτική η παραχώρησή τους δεν ήταν αρκετά ισχυρό κίνητρο ώστε να εμπλακεί η Τουρκία οτον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Καθώς η Άγκυρα συντάχθηκε πολύ αργά με τους Συμμάχους (μόλις το Φεβρουάριο του 1945 θα κήρυσσε τον πόλεμο στη Γερμανία χωρίς να εμπλακεί στις στρατιωτικές επιχειρήσεις), η παραχώρηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς να ληφθούν υπ' όψιν οι όποιες τουρκικές ενστάσεις, οι οποίες άλλωστε εκφέρονταν σε πολύ χαμηλό τόνο ακριβώς εξαιτίας της χαμηλής αξιοπιστίας τους που προέκυπτε από την τουρκική ουδετερότητα στον πόλεμο. Και για τη Δωδεκάνησο, όπως για τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, θα ίσχυε η ρήτρα της αποστρατιωτικοποίησης. Αν το νομικό καθεστώς πou αφορούσε την κυριαρχία επί των νησιών ήταν αναμφισβήτητο, η εξέλιξη του Δικαίου της Θάλασσας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τελικά η κρίση του πετρελαίου του 1973 θα αναδείκνυαν νέες διαστάσεις οτη δικαιοδοσία επί του θαλάσσιου και υποθαλάσσιου χώρου, οι οποίες όμως δεν θα στερούνταν συνεπειών επί των θεμάτων της κλασικής κυριαρχίας.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

Σεπτέμβριος 2009 #495

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΠΤΩΣΗ TOY ΤΕΙΧΟΥΣ TOY ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ
του Φίλιππου Προέδρου
Διαβάστε περισσότερα >>
 16 ΟΙΣΧΕΣΕΙΣ ΕΛΛΑΔΑΣ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ TO ΑΙΓΑΙΟ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 26 ΕΚΛΟΓΙΚΕΣ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του Σωτήρη Πετρόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 35 ΖΗΝΟΔΟΤΟΣ (325-260Π.Χ.)
 της Ευτυχίας Νικολακοπούλου   
 38 ΑΛΕΞΙΟΣ Α' ΚΟΜΝΗΝΟΣ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
 50 ΑΡΤΥΡ ΖΟΖΕΦ ΝΤΕ ΓΚΟΜΠΙΝΩ
του Λυκούργου Αρεταίου
 62 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΗΣ: ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ TOY
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 75 ΘΑΝΑΣΗΣ ΠΕΤΣΑΛΗΣ-ΔΙΟΜΗΔΗΣ
του Κώστα Ασημακόπουλου
 86 ΑΛ ΚΑΪΝΤΑ, Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ TOY ΙΣΛΑΜ.
του Μιχαήλ Ηλ. Ντασκαγιάννη
Διαβάστε περισσότερα >>
 98 ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΤΥΦΟΥ ΣΤΟ ΜΑΡΟΥΣΙ ΤΟ 1924
του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου
 101 ΑΝΑΣΑΖΙ
του Φίλιππου Φίλίππα
 106 ΤΟΥΛΟΥΖ ΛΩΤΡΕΚ:Ο ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΜΑΡΤΡΗΣ ΤΗΣ ΜΠΕΛ ΕΠΟΚ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΦΙΣΕΣ ΤΟΥ
της Ασπασίας Παπαλόη
 113 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
122    Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
124    Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
125    Καταγωγή ονοματων και τοπονυμίων ΔΙΚΑΙΟΣ ΒΑΓΙΑΚΑΚΟΣ
128    Γιατί το λεμε έτσι; ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΡΙΜΠΑΣ
129    To Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
 DVD - H ΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ
Δωρεάν με το τεύχος Σεπτεμβριου του Περιοδικού "Ιστορία εικονογραφημένη"
Διαβάστε περισσότερα >>
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost